Vì sao gặp linh cẩu đốm trên thảo nguyên châu Phi có thể là cơn ác mộng?

Nhắc đến những loài săn mồi đáng sợ của châu Phi, phần lớn mọi người thường nghĩ ngay đến sư tử, báo hoa mai hay cá sấu sông Nile. Tuy nhiên, giữa những cái tên nổi tiếng đó vẫn tồn tại một loài động vật có khả năng khiến nhiều chuyên gia động vật hoang dã phải đặc biệt thận trọng, đó là linh cẩu đốm.

Mới đây, câu chuyện của Nicholas Hols, một thanh niên 27 tuổi người Nam Phi, đã thu hút sự chú ý của dư luận khi anh sống sót sau cuộc tấn công kinh hoàng từ hai con linh cẩu đốm trong lúc cắm trại tại Công viên đất ngập nước iSimangaliso.

Theo thông tin được chia sẻ, khi đang ngủ trong lều, Hols bất ngờ bị hai con linh cẩu lao vào cắn chân rồi kéo ra ngoài. Trong khoảnh khắc sinh tử, anh buộc phải chống trả bằng tay không, cố gắng tấn công vào mắt và cổ họng con vật. Nhờ sự hỗ trợ của cha mình bằng đuốc lửa và tiếng la hét, anh cuối cùng thoát khỏi nanh vuốt tử thần nhưng phải chịu hơn 70 mũi khâu trên khắp cơ thể.

Sự việc một lần nữa làm nổi bật mức độ nguy hiểm của loài động vật thường bị đánh giá thấp này.

Không giống hình ảnh những kẻ chuyên nhặt xác thừa được xây dựng trong nhiều bộ phim hoạt hình, linh cẩu đốm thực chất là những thợ săn cực kỳ hiệu quả. Các nghiên cứu về sinh thái học tại châu Phi cho thấy phần lớn nguồn thức ăn của chúng đến từ hoạt động săn mồi chủ động chứ không đơn thuần là ăn xác thối như nhiều người lầm tưởng.

Điểm đáng sợ nhất của linh cẩu đốm nằm ở bộ hàm. Các chuyên gia động vật học từ lâu đã gọi chúng là “máy nghiền xương” của thảo nguyên châu Phi. Cấu trúc răng hàm đặc biệt giúp loài động vật này tạo ra lực cắn đủ mạnh để nghiền nát xương của linh dương, ngựa vằn hay thậm chí trâu rừng. Không chỉ ăn thịt, chúng còn có khả năng tiêu hóa cả những phần cơ thể mà nhiều loài săn mồi khác phải bỏ lại như xương, móng và sừng.

Chính khả năng tận dụng gần như toàn bộ xác con mồi đã giúp linh cẩu trở thành một trong những loài săn mồi thành công nhất lục địa đen.

Lịch sử cũng ghi nhận không ít vụ tấn công con người gây chấn động. Cuối năm 2024, một bé gái 3 tuổi tại Khu bảo tồn Timbavati của Nam Phi đã thiệt mạng sau khi bị linh cẩu đốm kéo vào bụi rậm. Cùng thời gian đó, khu vực gần Công viên quốc gia Nairobi ở Kenya cũng ghi nhận nhiều vụ linh cẩu tấn công người dân địa phương, khiến một người tử vong và nhiều người khác bị thương nghiêm trọng.

Xa hơn nữa, năm 2012, một gia đình tám người đang cắm trại tại Kenya đã trở thành nạn nhân của cuộc tập kích từ linh cẩu đốm, để lại hậu quả hai người thiệt mạng và sáu người bị thương.

Một trong những câu chuyện đáng sợ nhất được nhắc đến trong các tài liệu lịch sử động vật hoang dã xảy ra tại Malawi vào năm 1962, khi hai cá thể linh cẩu ăn thịt người bị cho là đã gây ra cái chết của 27 người trước khi bị săn hạ.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là không phải mọi loài linh cẩu đều nguy hiểm như nhau. Họ linh cẩu hiện nay gồm bốn loài khác nhau. Trong đó, linh cẩu đốm là loài lớn nhất, hung dữ nhất và thường xuyên xảy ra xung đột với con người nhất.

Linh cẩu sọc và linh cẩu nâu nhìn chung nhút nhát hơn, ít khi chủ động tiếp cận con người. Trong khi đó, aardwolf hay chó sói đất gần như vô hại bởi thức ăn chính của chúng là mối và các loại côn trùng nhỏ.

Đối với du khách đến châu Phi, việc hiểu rõ cách ứng xử khi gặp linh cẩu có thể mang ý nghĩa sống còn. Các chuyên gia khuyến cáo không nên bỏ chạy bởi linh cẩu có thể đạt tốc độ khoảng 60 km/h và sở hữu sức bền đáng nể. Hành động quay lưng chạy trốn có thể kích hoạt bản năng săn đuổi của chúng.

Thay vào đó, người đối diện nên cố gắng giữ bình tĩnh, đứng thẳng người và duy trì tư thế tự tin. Chiều cao khi đứng bằng hai chân giúp con người trông lớn hơn đáng kể trong mắt nhiều loài động vật săn mồi.

Nếu có sẵn vật dụng như gậy, đá hoặc cành cây lớn, việc giơ cao chúng để làm cơ thể trông to hơn cũng có thể tạo ra hiệu ứng răn đe nhất định. Trong nhiều trường hợp, linh cẩu sẽ đánh giá mức độ rủi ro trước khi quyết định có nên tiếp tục tiếp cận hay không.

Một lợi thế khác của con người là khả năng leo trèo. Trái với báo hoa mai hay sư tử con, linh cẩu gần như không có khả năng leo cây hiệu quả. Nếu xung quanh có cây đủ lớn và dễ bám, việc nhanh chóng leo lên cao có thể là giải pháp thoát hiểm hữu hiệu nhất.

Dù vậy, điều quan trọng nhất vẫn là hạn chế tối đa khả năng xảy ra cuộc chạm trán. Khi tham gia các chuyến safari hoặc cắm trại tại những khu vực có linh cẩu sinh sống, du khách cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của lực lượng bảo tồn, không để thức ăn bên ngoài lều và tránh đi lại một mình vào ban đêm.

Giữa thảo nguyên rộng lớn của châu Phi, linh cẩu đốm có thể không sở hữu vẻ uy nghi của sư tử hay tốc độ của báo săn, nhưng với bộ hàm nghiền nát xương, trí thông minh cao cùng khả năng săn mồi bền bỉ, chúng vẫn là một trong những loài động vật khiến con người phải dành sự tôn trọng tuyệt đối. Đôi khi, mối nguy hiểm lớn nhất trong thiên nhiên không đến từ những kẻ nổi tiếng nhất, mà đến từ những sinh vật thường bị đánh giá thấp.